Hoe gebruik je LyeLab
LyeLab helpt je bij het samenstellen van veilige, evenwichtige zeeprecepten door de precieze hoeveelheden loog en water te berekenen voor de oliën die je hebt gekozen. Volg deze stappen om je recept te ontwerpen.
Stap 1: Kies je type loog
Kies NaOH (natriumhydroxide) voor blokzeep of KOH (kaliumhydroxide) voor vloeibare zeep. Bij gebruik van KOH kun je het zuiverheidspercentage aanpassen (standaard 90%), aangezien KOH doorgaans met 90% zuiverheid wordt verkocht.
Stap 2: Stel het gewicht van de oliën in
Voer het totale gewicht van de oliën in voor je batch en selecteer je eenheid (oz, lb, g of kg). Dit is de totale hoeveelheid oliën vóór het toevoegen van loog en water.
Stap 3: Configureer het water
Kies hoe het water wordt berekend. De standaard is % van oliën op 38%, wat aanbevolen is voor beginners. Gevorderde zeepmakers kunnen Water:loog-verhouding of Loogconcentratie % gebruiken voor nauwkeurigere controle.
Stap 4: Stel overvet en geur in
Overvet is het percentage oliën dat onverzeept blijft en verzorgende eigenschappen biedt. De standaard is 5%, wat een goed uitgangspunt is. Een hoger overvet maakt een meer verzorgend blok, maar kan het schuim verminderen. Stel optioneel een geurpercentage in (oz/lb of g/kg oliën).
Stap 5: Voeg oliën toe aan je recept
Zoek en selecteer oliën uit de oliënlijst. Elke olie draagt verschillende eigenschappen bij aan je zeep. Je kunt hoeveelheden invoeren als percentages of gewichten met de schakelaar. Je oliepercentages moeten optellen tot 100%. Beweeg over oliën in de zoeklijst om hun individuele zeepeigenschappen te bekijken voordat je ze toevoegt.
Stap 6: Controleer je recept
De calculator berekent automatisch je loog- en waterhoeveelheden, zeepeigenschappen en vetzuurprofiel terwijl je je recept aanpast. Gebruik de knop Recept bekijken voor een afdrukbaar overzicht met gewichten in alle eenheden, of download als CSV.
Zeepeigenschappen begrijpen
LyeLab toont kwaliteitsvoorspellingen op basis van de vetzuursamenstelling van je oliën. Elke eigenschap heeft een aanbevolen bereik dat tussen haakjes wordt weergegeven. Waarden binnen het bereik tonen een groen vinkje; waarden buiten het bereik tonen een oranje waarschuwing.
Vetzuurprofiel
Elke olie bestaat uit vetzuren die de eigenschappen van de zeep bepalen. Het vetzuurprofiel toont de gewogen samenstelling van alle oliën in je recept, samen met de verhouding verzadigd/onverzadigd.
Laurinezuur — Sterke reiniging met groot, luchtig schuim. Aanwezig in kokos- en palmpitolie.
Myristinezuur — Vergelijkbaar met laurinezuur, met iets minder reinigend vermogen.
Palmitinezuur — Voegt hardheid en romig schuim toe. Aanwezig in palmolie, talg en reuzel.
Stearinezuur — Voegt hardheid en een stabiel, wasachtig gevoel toe. Aanwezig in talg, cacaoboter en sheaboter.
Ricinolzuur — Uniek voor ricinusolie. Voegt luchtig en romig schuim plus verzorging toe.
Oliezuur — Het belangrijkste verzorgende vetzuur. Aanwezig in olijfolie, avocado-olie en zoete amandelolie.
Linolzuur — Verzorgend, maar kan de houdbaarheid verkorten bij hoge percentages. Aanwezig in zonnebloem- en druivenpitolieën.
Linoleenzuur — Vergelijkbaar met linolzuur. Aanwezig in hennepolie en lijnzaadolie. Gebruik spaarzaam om ranzigheid te voorkomen.
De Verz:Onverz-verhouding geeft een snel overzicht van de balans in je recept. Een hogere verzadigde verhouding maakt een harder, langer meegaand blok; een hogere onverzadigde verhouding maakt een zachter, meer verzorgend blok.
Beginnen met zeep maken
Er zijn twee hoofdmethoden om zeep vanaf nul te maken: Cold Process (CP) en Hot Process (HP). Beide gebruiken dezelfde ingrediënten — oliën, loog (NaOH) en water — maar verschillen in hoe de verzeeping plaatsvindt.
Cold Process (CP) zeep
- Doe je oliën in een roestvrijstalen of geëmailleerde pan en verwarm tot ze gesmolten en gemengd zijn.
- Meng voorzichtig de loog in het water (nooit water bij de loog) en laat afkoelen.
- Voeg de loogoplossing toe aan de oliën en roer (of gebruik een staafmixer) tot het mengsel "trace" bereikt — een licht puddingachtige consistentie.
- Voeg geur en kleurstoffen toe en giet in een mal.
- Isoleer en laat 24–48 uur uitharden, ontmal daarna en snijd in blokken.
- Laat 4–6 weken rijpen voor gebruik, zodat de verzeeping volledig is en overtollig water kan verdampen.
Hot Process (HP) zeep
- Volg stappen 1–3 van de Cold Process-methode.
- In plaats van in een mal te gieten, kook het mengsel op een laag vuur (slowcooker of au bain-marie) gedurende 1,5–2 uur, af en toe roerend.
- De zeep doorloopt verschillende fasen (scheiding, gelfase, aardappelpureetextuur) totdat het een doorschijnende, vaselineachtige consistentie bereikt.
- Schep in mallen, laat enkele uren afkoelen, ontmal daarna en snijd in blokken.
- HP-zeep kan eerder gebruikt worden omdat de verzeeping in wezen voltooid is, maar profiteert nog steeds van een korte rijping voor een harder blok.
Loog (NaOH/KOH) is een sterk bijtend alkali dat ernstige brandwonden kan veroorzaken. Draag altijd een veiligheidsbril, handschoenen en lange mouwen. Werk in een goed geventileerde ruimte. Voeg altijd loog toe aan water, nooit water aan loog. Houd azijn bij de hand om gemorste vloeistof te neutraliseren. Lees uitgebreide loogveiligheidsgidsen voordat je aan je eerste batch begint.
Nuttige bronnen
Er is een schat aan beginnersinformatie online beschikbaar van ervaren zeepmakers. Hier zijn enkele aanbevolen startpunten:
- Wikipedia: Soap — Breed overzicht van zeepchemie en -geschiedenis
- Miller Soap — Uitgebreide bron over zeep maken
- SAP (verzeepingswaarde) is de hoeveelheid loog die nodig is om een bepaalde olie volledig te verzepen. Elke olie heeft een unieke SAP-waarde. LyeLab gebruikt gemiddelde SAP-waarden uit meerdere bronnen, aangezien natuurlijke oliën variëren tussen batches.
- Begin met een eenvoudig recept met 3 oliën: olijfolie (basis), kokosolie (reiniging/schuim) en palmolie of sheaboter (hardheid).
- Gebruik 5% overvet totdat je meer ervaring hebt.
- Gebruik 38% water als percentage van oliën voor je eerste batches.
- Laat je recept altijd door een loogcalculator controleren voordat je zeep maakt — gok nooit met looghoeveelheden.
- Houd een gedetailleerd zeepdagboek bij om bij te houden wat werkt.
Opmerking: SAP-waarden in LyeLab zijn gemiddelden samengesteld uit verschillende bronnen. Natuurlijke oliën kunnen variëren tussen batches en leveranciers. Gebruik altijd overvet in je recepten als veiligheidsmarge.